ANLAM ÇALIŞTAYLARI

II.     ANLAM ÇALIŞTAYI

İSLAM DİL BİLİMLERİ GELENEĞİNDE ANLAM TEORİLERİ

İslam düşüncesinde dil bilimleri, mantık, fıkıh usulü, fıkıh, tefsir, hadis, tasavvuf, kelam ve metafizik gibi disiplinlerde farklı terimler etrafında anlam teorilerinin geliştirildiği görülür. Mantıkta küllî, cüzî, tasavvur, mefhum gibi terimler, mantıkçıların geliştirdiği anlam teorilerini ifade eder. Fıkıh usulünde nass, illet, muhkem, müfesser gibi terimler etrafında güçlü bir anlam teorisi inşa edildiği görülür. Fıkıhta illet ve maksat terimleri şerî bir hükmün konulmasını sağlayan anlamı yahut şerî bir hükümle varılması amaçlanan anlamı ifade eder. Tefsirde, murâd-ı ilâhî nassın anlamını ifade eder. Tasavvuf geleneğinde kalbin halleri doğrultusunda meydana gelen idrakler, ayân-ı sâbite ve Tanrı’dan çıkan varlık feyzinin sudûr hiyerarşisinde tenezzülü anlamın değişik açılardan ifadesi olarak değerlendirilebilir. Kelam geleneğinde bilginin ontolojisine dair tartışmalar ile adet teorisinin bazı yönleri esas itibariyle kelamcıların anlam teorileri olarak okunmaya elverişlidir. Felsefî bilimlerde nedenlerin kavramsal seviyede ifadesi ve bunların zihindeki ontolojisi aynı zamanda bir anlam teorisidir. Fakat bütün bu disiplinlerin anlam teorilerinin temel iddiaları, kurucu kavramları, ana önermeleri ve iddiaları, tarih içindeki süreklilik ve değişimleri henüz kendinde ve birbiriyle ilişkili bir şekilde ortaya konulmuş değildir. Bu bağlamda İslam düşüncesinde geliştirilen anlam teorilerinin bütüncül ve ilişkili bir şekilde ortaya konulması için her bir alanda temsil gücü yüksek düşünürlerin ilgili metinlerinin anlam teorisini belirginleştirmeyi mümkün kılan sorularla okunup yorumlanması gerekmektedir. İslam Nazariyatı Araştırmaları Merkezi’nde bu amaçla bir dizi çalıştay yapılması planlanmıştır.
Çalıştayda İslam dil bilimleri geleneğinde anlam teorilerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amaca uygun olarak şu soruların cevabı aranacaktır: Bir dilci, “mana” kavramında ne anlamaktadır? Dilci, zihindeki anlamın oluşum süreçleri ile gösterdiği nesneler arasında nasıl bir ilişki kurmaktadır? Mana terimi yerine kullanılan başka terimler var mıdır? Mana ile kasıt ve delalet arasında nasıl bir ilişki vardır? Lafız ve mana arasında ne türden bir ilişki vardır? Mananın ontolojisi hakkında dilcinin belirgin bir kanaati var mıdır? Başka bir ifadeyle mananın dıştaki tahakkuku ve zihindeki bulunuşu arasında varlık bakımından ilişkisi nasıldır? Manada derecelenmeden bahsedilebilir mi? Bir lafzın gösterdiği mananın kendi içinde katmaları var mıdır? Manada mecaz mümkün müdür yoksa mecaz sadece lafızla ilgili bir olgu mudur?
Yukarıda sorulara cevap teşkil edecek şekilde çalışılan dilcinin anlam teorisinin belirli bir yazı formunda kaleme alınması beklenmektedir. Bu bağlamda teorinin çözmeye çalıştığı sorun tespit edilecek, hangi sorulara cevap olarak geliştirildiği belirlenecek, teorinin ana kavram ve önermeleri tespit edilerek yapısal bir anlatısı sunulacak, varsa ve biliniyorsa hazırlayıcı şartları, tarihî arka planı, tarih içinde dönüşümü, taraftarları ve eleştirmenleri anlatılacaktır. Bu talepleri ifada yardımcı ve kolaylaştırıcı bir veri olarak bir teori yazım formatı oluşturulmuştur. Teori anlatımının bir modeli olması amaçlanan örnek yazı, katılımcılarla paylaşılacaktır. Mümkün mertebe bu formata sadık kalınarak uzun veya kısa tercihli bir kelime hacmiyle teorinin kaleme alınması beklenmektedir.
PROGRAM AKIŞI
KAYIT: ÖĞLE ARASI
09:00-10:00 13:30-14:30
1. OTURUM 4. OTURUM
Saat: 10:00-11:00 Saat: 14:30-15:30
Oturum Başkanı: Oturum Başkanı:
Ömer Türker Şükran Fazlıoğlu
(Prof. Dr. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) (Doç. Dr. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)
Hülya Altunya Kübra Şenel
(Doç. Dr. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) (Öğr. Gör. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi)
Kâdî Abdülcebbâr’da Kelâmî Dilin Mantıksal Yapısı Fahreddin er- Râzî’de Dil – Anlam İlişkisi
2. OTURUM 5. OTURUM
Saat: 11:15-12:15 Saat: 15:45-16:45
Oturum Başkanı: Oturum Başkanı:
Ali Benli Halil İbrahim Kaçar
(Dr. Öğr. Üyesi Marmara Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) (Prof. Dr. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)
Enes Erdim Abdullah Yıldırım
(Doç. Dr. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) (Arş. Gör. İstanbul Medeniyet Üniversitesi)
Zemahşerî’de Anlam Teorisi İlmü’l-Edeb Tasavvuru Bağlamında İkincil Anlamlar Teorisi Olarak Belagat
3. OTURUM 6. OTURUM
Saat: 12:30-13:30 Saat: 17:00-18:00
Oturum Başkanı: Oturum Başkanı:
Ali Durusoy Tahsin Gördün
(Prof. Dr. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi) (Prof. Dr. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi)
Taha Boyalık Sedat Şensoy
(Dr. Öğretim Üyesi İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi) (Doç. Dr. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)
Abdülkâhir el- Cürcânî’de Anlam Kavramı el-Hâtip el-Kazvînî’nin Bağlamsal Anlam Teorisi Üzerine Bir İnceleme
DEĞERLENDİRME
Saat: 18:00-18:15
Tarih: 19 Ocak 2019 Cumartesi
Yer: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Dekanlık Binası Toplantı Salonu (5. KAT)
Adres: Altunizade Mahallesi, Mahir İz Caddesi Bağlarbaşı, 34662
Üsküdar/İstanbul
Telefon: (0216) 651 43 75