Mu’tezile Metodolojisi Çalıştayı

Çalıştay Detayları :

  • Başlangıç Tarihi:10-12-2016
  • Bitiş Tarihi:11-12-2016
  • Başlangıç Saati:09:45
  • Bitiş Saati:17:45
  • Yer:İstanbul

Giriş

Hicri 198-227 (m.813-842) yılları arasında hükümdar olan Abbasi halifeleri Me’mûn ve Muʻtasım felsefe tarihçilerince iki husus ile çok iyi bilinirler. Birincisi, bir yüzyıl önce Me’mûn’un babası Mansur ile başlamış bulunan devasa tercüme projesini desteklemişlerdir. Netice olarak Yunan felsefesi ve biliminin en önemli eserlerinin çoğu Arapçaya çevrilmiştir. 1 İkincisi, Mutezilenin kelâmî görüşlerini resmi devlet akidesi yapmalarıdır ki bu Mutezilenin
hicrî 3. yüzyılın ilk yarısında baskın ilm-i kelâm mezhebi olmasıyla sonuçlanmıştır. Etkileri Mütevekkil (ö. 247/861) döneminde azalmasından önce, Mutezile makûs mihne döneminde Kuran’ın yaratılmışlığı öğretisinin dayatıldığını gördü ve Mutezilîlik canlı bir güç olarak bir yüzyıl daha devam etti.2 Bu yüzden, bu iki tutumun diğeriyle nasıl etkileştiğini sorgulamak oldukça doğaldır. Mutezilî fikirler tercüme projesini yürütenlerde -eğer varsa- ne kadar etki yaptı ve bu tercümeler Mutezileyi ne kadar etkiledi?

Bu çalışma, Mutezilenin Ebû Yûsuf Yaʻkûb b. İshâk el-Kindî (ö. 256/870) -ki onun Bağdat’taki mütercimler halkası; Plotinus, Proklos ve Aristo’nun eserlerinin Arapça çevirilerinden sorumluydu- üzerindeki etkisini tartışmak suretiyle mezkûr iki sorudan ilkini hedeflemektedir.3 Kindî’nin bu tercümelerden oldukça etkilendiği aşikârdır ki, risalelerinin hemen hepsinde Aristo, Neo-Platonistler (John Philoponus gibi Aristo şârihleri de dâhil) ve Hıristiyan kelamcılardan Öklid gibi matematikçilere dek başka Yunan yazarları da yaygın olarak kullanır. Aşikâr olmayan ise kendi zamanındaki Bağdat ve Basralı Mutezilî düşünürlere verdiği -eğer varsa- cevapların doğasıdır.