ANLAM ÇALIŞTAYLARI

1.     ANLAM ÇALIŞTAYI

İSLAM DİL BİLİMLERİ GELENEĞİNDE ANLAM TEORİLERİ

İslam düşüncesinde dil bilimleri, mantık, fıkıh usulü, fıkıh, tefsir, hadis, tasavvuf, kelam ve metafizik gibi disiplinlerde farklı terimler etrafında anlam teorilerinin geliştirildiği görülür. Mantıkta küllî, cüzî, tasavvur, mefhum gibi terimler, mantıkçıların geliştirdiği anlam teorilerini ifade eder. Fıkıh usulünde nass, illet, muhkem, müfesser gibi terimler etrafında güçlü bir anlam teorisi inşa edildiği görülür. Fıkıhta illet ve maksat terimleri şerî bir hükmün konulmasını sağlayan anlamı yahut şerî bir hükümle varılması amaçlanan anlamı ifade eder. Tefsirde, murâd-ı ilâhî nassın anlamını ifade eder. Tasavvuf geleneğinde kalbin halleri doğrultusunda meydana gelen idrakler, ayân-ı sâbite ve Tanrı’dan çıkan varlık feyzinin sudûr hiyerarşisinde tenezzülü anlamın değişik açılardan ifadesi olarak değerlendirilebilir. Kelam geleneğinde bilginin ontolojisine dair tartışmalar ile adet teorisinin bazı yönleri esas itibariyle kelamcıların anlam teorileri olarak okunmaya elverişlidir. Felsefî bilimlerde nedenlerin kavramsal seviyede ifadesi ve bunların zihindeki ontolojisi aynı zamanda bir anlam teorisidir. Fakat bütün bu disiplinlerin anlam teorilerinin temel iddiaları, kurucu kavramları, ana önermeleri ve iddiaları, tarih içindeki süreklilik ve değişimleri henüz kendinde ve birbiriyle ilişkili bir şekilde ortaya konulmuş değildir. Bu bağlamda İslam düşüncesinde geliştirilen anlam teorilerinin bütüncül ve ilişkili bir şekilde ortaya konulması için her bir alanda temsil gücü yüksek düşünürlerin ilgili metinlerinin anlam teorisini belirginleştirmeyi mümkün kılan sorularla okunup yorumlanması gerekmektedir. GRTC İslam Nazariyatı Araştırmaları Merkezi’nde bu amaçla bir dizi çalıştay yapılması planlanmıştır.
Çalıştayda İslam dil bilimleri geleneğinde anlam teorilerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amaca uygun olarak şu soruların cevabı aranacaktır: Bir dilci, “mana” kavramında ne anlamaktadır? Dilci, zihindeki anlamın oluşum süreçleri ile gösterdiği nesneler arasında nasıl bir ilişki kurmaktadır? Mana terimi yerine kullanılan başka terimler var mıdır? Mana ile kasıt ve delalet arasında nasıl bir ilişki vardır? Lafız ve mana arasında ne türden bir ilişki vardır? Mananın ontolojisi hakkında dilcinin belirgin bir kanaati var mıdır? Başka bir ifadeyle mananın dıştaki tahakkuku ve zihindeki bulunuşu arasında varlık bakımından ilişkisi nasıldır? Manada derecelenmeden bahsedilebilir mi? Bir lafzın gösterdiği mananın kendi içinde katmaları var mıdır? Manada mecaz mümkün müdür yoksa mecaz sadece lafızla ilgili bir olgu mudur?
Yukarıda sorulara cevap teşkil edecek şekilde çalışılan dilcinin anlam teorisinin belirli bir yazı formunda kaleme alınması beklenmektedir. Bu bağlamda teorinin çözmeye çalıştığı sorun tespit edilecek, hangi sorulara cevap olarak geliştirildiği belirlenecek, teorinin ana kavram ve önermeleri tespit edilerek yapısal bir anlatısı sunulacak, varsa ve biliniyorsa hazırlayıcı şartları, tarihî arka planı, tarih içinde dönüşümü, taraftarları ve eleştirmenleri anlatılacaktır. Bu talepleri ifada yardımcı ve kolaylaştırıcı bir veri olarak bir teori yazım formatı oluşturulmuştur. Teori anlatımının bir modeli olması amaçlanan örnek yazı, katılımcılarla paylaşılacaktır. Mümkün mertebe bu formata sadık kalınarak uzun veya kısa tercihli bir kelime hacmiyle teorinin kaleme alınması beklenmektedir.

PROGRAM AKIŞI

KAYIT:
09:00-10:00

I.    OTURUM:
Saat: 10:00-10:30
Muhammet Mücahit Asutay
(Dok. Öğr. Üyesi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniv. İslamî İlimler Fakültesi)
İbn Cinnî’de Anlamın Anlamı

II.    OTURUM
Saat: 11:15-11:45
Ali Benli
(Dok. Öğr. Üyesi Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)
Sibeveyh’in el-Kitab’ı Çerçevesinde Nahiv Anlam İlişkisi

III.    OTURUM
Saat: 12:30-13:00
Soner Gündüzöz
(Prof. Dr. Ankara Üniversite İlahiyat Fakültesi)
Semantik Bağlantıları Ekseninde İbnü’s Serrâc’ın Usul Teorisi ve Bir Çözümleme Denemesi

ÖĞLE ARASI
13:30-14:15

IV.    OTURUM
Saat: 14:15-14:45
Mehmet Şirin Çıkar
(Prof. Dr. Van Yüzüncü Yıl Üniv. İlahiyat Fakültesi)
Ebu’l-Kâsım ez- Zeccâcî’nin Tanım Serüveni

V.    OTURUM
Saat: 15:30-16:00
Tahsin Görgün
(Prof. Dr. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi)
Tarihî ve Sistematik Cihetten “ Mana” ve “ İntention” Kavramları

VI.    OTURUM
Saat: 16:45-17:15
İsmail Güler
(Prof. Dr. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)
İbn Fâris’e Göre Dilin Tevkifî Olması Bağlamında Anlam Sorunu

DEĞERLENDİRME
Ömer Türker
(Prof. Dr., Marmara Üniv. Ilahiyat Fakültesi)

 

Tarih: 22 Aralık 2018 Cumartesi
Yer: GRTC İslam Nazariyatı Araştırmaları Merkezi
Adres: Muratreis Mah. Silahtarbahçe Sok. No:77
Üsküdar / İstanbul (Çinili Camii Yanı)
Tel.: 0216 391 10 28